Początki wielkich zmian
Sygnalizując wielkie przemiany w sztuce, które określiły jej nowe oblicze w wieku XX, z reguły na koniec zostawia się literaturę. O jej przeobrażeniach trudno zresztą mówić, nie wspominając o procesach zachodzących w innych dziedzinach sztuki, o których tak bogato mówi nam historia sztuki. Większość nowych kierunków artystycznych, które zrodziły się w pierwszych dziesięcioleciach XX wieku, dotyczyła bowiem nie tylko twórczości literackiej, miała ambicje wyrażenia przez swoje hasła i programy syntezy przemian, o których mówi historia sztuki. Powiedzmy od razu, że ambicjom tym nie sprostał żaden z owych kierunków. Wszystkie one określały tylko częściowo i fragmentarycznie charakter wielkich przeobrażeń w sztuce europejskiej. Niemniej już sama, odczuwana równocześnie przez artystów różnych krajów, potrzeba teoretycznego formułowania własnych założeń, występowania z programami i manifestami, które nigdy dotąd nie pojawiały się naraz w takiej obfitości, była znamiennym rysem epoki. Nowe kierunki, które historia sztuki określa jako nawet rewolucyjne takie jak ekspresjonizm, którego program sformułowany został przez artystów niemieckich, w dużej mierze zależny od klimatu artystycznego.
